آذریفام، محمّد (۲۰ دی۱۳۴۳-۲۳ اسفند۱۳۶۳)، فرمانده گروهان ۱۰۷میلی­متری مینی­کاتیوشا گردان الحدید تیپ ذوالفقار لشکر ۳۱ عاشورا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.

آذریفام فرزند حسن و صدیقه حسن­زاده در یک خانواده مذهبی در شهر مراغه* در جنوب ­غربی استان آذربایجان ‌شرقی* به دنیا آمد. از آنجا که خانواده­اش به حضرت محمّد (ص) ارادتی خاصّ داشتند، او را محمّد نامیدند. پدرش اصناف و دکان­دار و مادرش خانه­دار بود. آن­ها به جز او، ۲ پسر و ۳ دختر نیز داشتند و محمد سومین فرزند خانواده بود (اداره ثبت‌احوال ...، فرهنگ ...، ذیل نام، آذریفام).

محمّد کودکی­اش را در شهر مراغه سپری کرد. او دورۀ ابتدایی را در دبستان نظامی(عصمت فعلی) و دورۀ راهنمایی­ را در مدرسه فضیلت زادگاهش تا ۱۳۵۸ش گذراند. سپس بصورت متفرقه و آزاد در هنرستان صنعتی شهید رضا­ شکاری نام­نویسی و در سال تحصیلی 1362-۱۳۶۱­ش، در رشته اتومکانیک اوّل هنرستان را با موفقّیت به پایان رسانید (همو؛ اداره آموزش­وپرورش... ).

او در دوره نوجوانی­اش، که با سال­های مبارزه ملّت ایران ضد حکومت پهلوی دوّم (حک: ۱۳۲۰-۱۳۵۷ش) همراه بود، با حضور در تظاهرات به این مبارزات پیوست (زندگی­نامه ... ).

وی در آذر ۱۳۵۹ به عضویت بسیج شهرستان مراغه درآمد و در پایگاه بسیج مسجد سیدآباد به فعالیت­های مرتبط پرداخت و به عنوان بسیجی در سمت فرمانده گروهان علی­اصغر گردان باب­الحوایج*(ع) تیپ ۳۱ عاشورا در عملیات والفجرمقدماتی، ۱۷ بهمن ۱۳۶۱، با رمز «یاالله» جبهۀ جنوبی، چزابه، فکه، با هدف پیشروی به سوی العماره و تهدید آن در شرق، شرکت کرد (سپاه ...، گواهی تأیید؛ گواهی مسئولیت؛ رزمی؛ جعفری، ص 86).

محمد پس از این عملیات در کارگزینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی شهرستان مراغه، فرم پاسدار وظیفه را تکمیل و به عنوان پاسدار وظیفه در لشکر ۳۱ عاشورا مشغول خدمت گردید و در عملیات آفندی والفجر۲، ۲۹ تیر ۱۳۶۲، بارمز «یاالله»، جبهه شمالی در منطقه اربیل- حاج عمران با هدف تصرف حاج­عمران، تهدید چومان مصطفی و کنترل تردد نیروهای دشمن و نیروهای نامنظم، با گردان امام حسین*(ع) به عنوان تیربارچی شرکت کرد (سپاه ...، گواهی تأیید؛ رشید، ص 77؛ رزمی).

آذریفام در تابستان ۱۳۶۲ش جهت طی دوره آموزشی مینی­کاتیوشا (سلاح 107 میلی­متری سازمانی یگان‌های ادوات، در پشتیبانی از یگان‌های تک­ور) به مدّت ۲ ماه به مرکز پیاده شیراز (شهید سرلشکر ایرج رستمی فعلی)، اعزام و پس از طی دوره در عملیات‌های زیر حضور یافت: عملیات والفجر۴ ، ۲۷ مهر۱۳۶۲، با رمز «یاالله»، در جبهۀ شمالی در منطقه سلیمانیه- با هدف تصرف دره شیلر و پنجوین و انسداد معابر تردد ضدانقلاب (سمیعی، ص 181)، در سمت مسئول قبضه مینی­کاتیوشا؛ عملیات خیبر، در ۳ اسفند ۱۳۶۲، با رمز «یا محمدرسول­الله (ص)» جبهۀ جنوبی، تالاب هورالهویزه (هورالعظیم، غرب دشت آزادگان) با هدف عبور از هور و تهدید بصره (همو، ص 205)، با همان سمت؛ عملیات بدر در همان منطقه عملیاتی در ۲۰ اسفند ۱۳۶۳، با رمز «یا زهرا(س)»، با هدف قطع جاده بصره- العماره عراق (همو، ص 232)، که در جریان این عملیات بر اثر اصابت ترکش خمپاره به سر و کمر، به شهادت رسید. پیکرش پس از تشییع باشکوه مردم در گلشن زهرا (س)* زادگاهش به خاک سپرده شد (سپاه، گواهی تأیید، گواهی مسئولیت، گواهی شهادت؛ آذریفام).

شهید محمد آذریفام رزمنده­ای فعال و پرتلاش، انقلابی، خوش­رفتار و خوش برخورد، با محبت و با مرام، مهربان، دوست­داشتنی، شوخ­طبع و خنده­رو بود و به نماز اول وقت و جماعت بسیار اهمیت می­داد (همو).

در فرازی از وصیت­نامة شهید آمده است: « ... مادر مرا ببخش اگر وصیت­نامه­ام خون­آلود شده، چرا که وسیله­ای به جز یک تکه چوب به عنوان قلم و مقداری خون در اختیار نداشتم، مادر دسته گلی برات هدیه فرستادم، این گل­ها اگرچه پرپر شده، ولی رنگ سرخ آن هیچ­گاه، نمی­پَرد و تا قیامت هم­چنان سرخ و شاداب خواهد ماند. امیدوارم پس از شهادتم گریه نکنید، اگر گریه کردید، زینب­وار، صبور و مهربان باشید. پشتیبان امام خمینی و روحانیت مبارز باشید. از شما می­خواهم که اگر شهید ­شوم لباس مشکی نپوشید، زیرا روز شهادت، روز عروسی من است. شما باید جشن بگیرید و خوشحال باشید که چنین فرزندی بزرگ کرده­اید که توانست از تبار حسینیان باشد» (بش).

به پاس نکوداشت یاد شهید، یکی از کوچه­های شهر مراغه در خیابان اوحدی، به نام وی است (آذریفام).

یاد و خاطرۀ شهید محمد آذریفام به همراه ۱۴۰۰ شهید شهرستان مراغه در ۱۳۷۶ش و نیز در کنگرۀ ملی ده هزار شهید* استان آذربایجان‌ شرقی در آذر ۱۴۰۲، در شهر تبریز گرامی داشته شد (آذریفام، تحقیقات ... ).

مأخذ: آذریفام، جعفر (برادر شهید)، مصاحبه با مؤلف، ۲۵ تیر ۱۴۰۲، آذریفام، محمد، وصیت­نامه، سند مورخ ۱۲ اسفند ۱۳۶۳، سند بش، موجود در اداره کل حفظ آثار و نشر ارزش­های دفاع مقدّس استان آذربایجان ‌شرقی؛ اداره آموزش­وپرورش شهرستان مراغه، گواهی امتحانات، سند ­بی­تا، سند بش، موجود در همان­جا؛ اداره ثبت­احوال شهرستان مراغه، شناسنامه مورخ ۱۱ اسفند ۱۳۴۳، سند بش، موجود در همان­جا، تحقیقات منتشر نشدۀ کنگرۀ ملی ده هزار شهید استان آذربایجان ‌شرقی (زندگی­نامۀ شهید محمد آذریفام)، سند بی­تا، سند بش، موجود در همان­جا؛ جعفری، مجتبی، اطلس نبردهای ماندگار: عملیات نیروهای زمینی در 8 سال دفاع مقدس (شهریور ماه 1359- مرداد ماه 1367)، تهران: سورۀ سبز، 1389ش؛ رزمی، نادر (هم­رزم شهید)، مصاحبه با همو، ۵ تیر ۱۴۰۲؛ رشید، محسن، اطلس جنگ ایران و عراق: فشردۀ نبردهای زمینی 31 شهریور 1359- 20 مرداد 1367، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 1392 ش؛ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی استان آذربایجان ‌شرقی، گواهی عضویت، گواهی اعزام به جبهه، گواهی دوره، گواهی شهادت، سند ­بی­تا، سند بش، موجود در اداره کل حفظ آثار و نشر ارزش­های دفاع مقدّس استان آذربایجان ‌شرقی؛ سمیعی، علی، کارنامۀ توصیفی عملیات رزمندگان اسلام در طول 8 سال دفاع مقدس، تهران: نصر کوثر، 1382 ش؛ فرهنگ اعلام شهدا، استان آذربایجان‌ شرقی، به کوشش مرکز مطالعات و پژوهش­های بنیاد شهید و امور ایثارگران، تهران: شاهد، ۱۳۹۵ش. /مریم پوشش/